.

K.B.X.05.07.11

Dr.Ekrem nen

Rojhilata naverast, Srye, Kurdstan : Reanmasyona tifaqa Sykes-Picot 1916 ye?

Byern ku van şapatn daw ku li herema rojhilata naverast, li grava Ereb li afrkay dibe ji bo tevaya herem gelek grnge. L grngyek w ya teybet ji bo tevgera rizgarya netew a kurd heye. Mirov dema nuha li v protsesa ku li herem di pvajoy deye dinere, rewşa herem a berya şer chan y yekemn tne bira mirov, wek t zann w dem welatn emperyalst n rojava n (Hevpeyman) wek nglz, Fransa, Rsya qeyser hwd dixwestin herem li gor berjewendyn xwe li hev parve bikin arktektrek ji herem re ava bikin. W dem van welatana hedefan wan ya pş ew b ku herem li ser asas geopoltk li hev par bikin,  l jibo ku ev herem di bin dest mparatorya osman deb van welatn rojava xwestn mparatorya osman pere bikin li hev parve kin, li ser v ya bi nsyatfa Fransa nglz bi pişgiriya Rsya qeyser di sala 1916 de bi diz tifaqa bi nav Sykes-Picot hat sazkirin. Ev tifaq mirov dikare bje destpka parvekirina herm b. Li gor tifaqa Sykes-Picot, Ji nglz re İraq, Urdun, başr kurdistan dora Hayfa yan filstn,  ji fransa re Srye, Lubnan, qismek ji bakur   başur Kurdistan dima herweha ji Rsyare qismek ji bakur Kurdistan qismek ji axa Turkya ro dima, l ji bo ku li Rsya di sala 1917 Bolşevka şoreş kirin wan wek resm xwe ji tifaqa Sykes-Picot  paşvekşandin.

Gringiya van guhertinan ji bo kurdistan teybetmendya w ewe ku bi tevay ev guhertinn dibin di berjewendiy gel Kurd deye. Her weha wek li jor ku min behs kirib di berya şer cihan y yekemnde welatn xurt n cihan herem li gor geopolitk li hev parve kirin ew ji binde li dij berjewendiy gel kurd b. L nuha van welatn xurt n chan di xwazin herem ne li gor geopolitk, li gor netewe mezheb (ethnoconfessional) parve bikin ev bi temam di berjewendy gel kurd deye. Heger stratejya guhertinn li herem li gor  ethnoconfessional  be, favort v stratejya nuh Kurdistan, Belcstan, Azerbeycan (ran) filistne.

ji xwe mirov dikare bje heta derecak v startejya li ser esas ethnoconfessional  dest pkiriye. Irak de fakto pereby ye her weha libya j nuha du pereye, Afganstan perby ye,lubnan ji xwe li ser asas mezheb netew pereye.

Her uqas nuha protsesa guhertinn rojhilata navn destpkiriye j l bi qas mirov t digh ev welatn mezin heta nuha j li ser parvekirin bi temam li hev ne kirine. Mirov carcaran deng cuda ji terefn cuda dibihze weha diyare heta ev protses bigh armanca xwe w gelek guhertin qlopan b rojew.  L tevgera  kurd  di v protsesde lazime gelek bi dqat siyasetek pragmatk ku bes berjewendy tevgera rizgarya netewı a kurdistan di merkeza w debe bimeşne nuha dema mirov li her ar pereyn kurdistan binere derv kurdistana bakur hers pereyn din siyasetek weha dimeşnin. Bes li bakur kurdistana PKK şaxn w yn legal yan BDP hwd. daxwazn kurdan yn rewa ninin rojew ew bi hinek daxwazn b meene naveroka wan vala wek yek Dewlet, Yek Ziman, Yek al, yek Millet, cumhurıyeta Demokratk Hevwelat  evya him Evdila calan herweha berpirsn BDP pir vekir tinn ziman. Bi van daxwazn naveroka wan vala PKK BDP kurdan ji daxwazn wan yn rast bi dur dixin. Tev ku  berpirsn PKK BDP baş dizann nuha protsesa ku li herem di  pvajoy deye r li ber avakirina dewletek kurd vedike, wek mafek kurdan y rewa Kurd nuha şertn ku ji her dem bhtir daxaza dewletek kurd bikin heye. Di rastya xwede lazimb Kurdistana Bakur wek navenda tradtsonal a Pankurdzm gerek wan drşma dewletek Kurd berya pern din blind kirana l belovac ji kurdanre tiştek ber bi av naxwazin. Pir heyf  hzn  welatparz n bakur Kurdistan n derv PKK nuha lawazin hinek ji wan j bn perak v siyaseta PKK ku nakarin teesr li pvajoy bikin ev paradokseke ji bo bakur kurdistan.

Rewşa pereyn din n kurdistan di xwestina mef Kurdan de ji bakur kurdistane gelek baştire Li başr Kurdistan roj hukumeta federal a Kurdan heye her weha serok herema Kurdistan Berz Mesud Barzan di her peyvn xwede tne ziman ku ava kirina dewletek Kurd mafe gel kurd rewaye. Her weha Li rojhilat Kurdistan PDK-ran berya demek di konferansa Muxalefeta ran de a London dan eşkerekirin ku ew daxawaza Federasyon ji bo Kurdan dikin.

Di van guhertinn li herem dibin Srye xeleqek lavaze li ber guhertinaye. Dema mirov nuha li rewşa Sury dinere mirov dighje qeneete ke ku wek ku Reanmasyona tifaqa Sykes-Picot 1916 ye, l nuha belvac ya Sykes-Picot 1916 , ku li ser asas geopolitik hatib avakirin li dij berjewendy gel kurd b , nuha li ser asas staratejya perekirina ethnoconfessional a herem ye ew j wek me li jor gotib di berjewendy gel kurd deye. Wek t zann di v pvajoya byern ku li Sry dibin tevgera rizgarya netew a rojava y kurdistan faktorek guhertina sry y asas ye. Li Rojavay Kurdistan j daxazn Kurdan diyare, kurd daxaza maf Siyas, Kultr demokratk dikin. B guman di kraya dil her kurdek rojavade wek a her Kurdek pereyn din daxaza dewletek Kurd heye vya kurdn rojava  na veşrn, l v maf xwe li gor rewş, dem taqet w bi kar bnin. roj li Sry bi tevay bi teybet li Rojavay Kurdistan gelek byern grng di qewimin. B guman Kurdn Rojava lazima maksmal ji v rewşa han kar bi dest xin. Şansek Kurdn Rojava ya baş ewe ku roj gelek siyasetmendarn (Hemd Derwş, Şx Al, Ezz Daw, kek Nusret, Seleh Bedredn, Fad Elko Berpirsn El Part, Partya Azad hwd. gelek syasetmendarn serbixwe)  ku bi tecrubn ku 10 salane di nava tevgera kurd dene roj j serkşya tevger dikin evana b guman heta nuha syasetek gelek bi rk pk meşandina.. Tiştn ev teref  hem li miqatebin ewe ku tev em dizanin cudatya siyas di nav wan de heye j l ew dikarin  ji bo areserya pirsa Kurd li rojava konsenssek bivnin. Ji bo bi hevre karkirin ten div huddek hebe ew hudd j div ew hza tkeve nav hevkry bi dujminre ne grdaybe, ji pv rya hevkary div ji herkesre vekir be, bes yektya wan w wan bighne armanca wan. Her weha div Kurdn pereyn din roj bi hem away piştgiry bidin brayn xwe yn rojava. Ne neshet doza rbery li wan bikin piştgir u xizmeta wan bikin ev erkek netew ye.

Kurdn Rojava nuha di rewşeke gelek zehmetde derbas dibin ji ber ku hzn muxalefeta Sry ji hete nuha xwe nadin ber daxwazn Kurdan her weha rejma Sry j ji bo aresery tiştek konkret nab je. L weha diyare Kurdn Rojhilat him bi muxalefet di tkilya dene her weha rya dalog bi hukum j re ne girtine. Ya rast j eve. Lazime Kurd zor bidin muxalefet ku ew (muuxalefet) lazime di pirsa kurd de siyasetek eşkere konkret bimeşne ji alk din de ev rejma  Bees j ku ch l teng bive ji bo xelasya xwe dikar bi Kurdan re li ryn li hevkirin bigere. Heger kurd bikaribin bi hukum bidin qeblkirin ku  maf xwe di yasaya Sryede  misoger bikin, div Kurd bi hukumre tkevin dalog. Syaset senet mkanay berjewendye heger dalog bi hukumre di berjewendy gel Kurd debe div Kurd ji dlog xwe nedin paş. Rejma Bees vya ji tu tiştan dikare bike, yek ji bo karibe hukme xwe bi parze, heger bi karibe, ya dudan heger zanibe nye j ji bo bi karibe bihle hukm pişt w ku werin hukumn lawaz b istiqrar bin her weha heyfa xwe ji Turkan hilne (Ku turk gelek ji pirsa Kurd pişt bikulin). Wek adetek ku gelek kes di hesibne ku pirsa netew di demokrasyde areser dibe ji binde ne raste ji xwe gotina Demokras bi xwe gotinek abstrakte. Nuha li chan li gelek welatan ku welatn awrp j di navde xwe demokrat dihesibne pirsn netew ne hatine areserkirin ters w li gelek welatn ne demokratin j pirsn netew hatine areserkirin. areserya pirsa netew bi dem rewş taqet ve grdayye. Şaştyek gelek mezine ku Kurd areserya pirsa xwe bi demokrasbna welaten dagirker re gir bide.

ji xwe heta nuha j kesek li chane vekr nabje lazime ev rejm here bhtir dibn lazime reforman bikin wek mnak deolog syasete ewlekary DYA ber Zbigniew Brzeziński dib Srye bes bi hevkarya bi Sudya ereb Turkye re dikare ji v rewşa han derkeve wek em dizanin van herdu welatan muhawele kirin ku bi sry re hevkary bikin l wan şertek dan ber Sry ku lazime dev ji ran berde dema Srye ev qebul nekir wan ji pişta xwe dan Srıy wek em dizanin di destpk de Turk vekir piştgir dan rejma Bees her weha Sud ji dan diyarkirin ew amadene alkarya rejma Bees bikin l dema sur da diyar kirin ew ji Iran bi dr nakave Turk sud dest p kirin piştgirya muxalefet kirin, her weha wek em dizanin H.Klnton da eşkerekirin ku Bişar Esed dikare reforman bike, ji alk din de  welatn yektya awrpa j n wek Fransa, nglz, Almanya talya j heta nuha di pirsa Sry de konsenssek ava nekirine derv vya Rsya j di siyaseta xwe a derbar srye de wek a derbar Lbya de ne zelale wek li lbya y pş li dij syaseta welatn rojava bn l paş wan j got lazime Qedaf dest ji hukum wergri her weha di pirsa Sry de j Rsya bazar bi welatn rojavare dike. Wek t zann di destpk de vekir pişgir dan rejma Esed li di civna G8 a daw berya demek serok komare Rsya D. Medvedev got şans Bişar Esed heb ku reforman bike l pir heyf nekir ev t w wateye ku ew ji dev ji siyaseta piştgirya Esed berdidin. Wek t zann grngyek teybet ya Srıye ji bo Rsya ewe ku li Srye li ser behra sip bazn esker n Rsya hene.  weha diyare nuha Rsya bi welatn rojavare di bazara sry dene. Her weha heta nuha muxalefeta Sry li dij mudaxelek derve a nav axa Srıy ne weha diyare muxlefeta sry ji tecrubeyn muxalefeta libyay ders werdigre ku di cav raya gişt Ereb de wek noker n nas kirin, l ji alk din de j muxalefeta Sry baş dizani b alkarya derve j nikar rejma Bees wergerne. Muxalefeta Sr nuha bi Dlema re beramber hev bne.

Di rewşa nuha de Kurdn Rojava her uqas cudabna siyas di navbera wan de hebe j l bi tevay siyasetek gelek bi rk pk dimeşnin. Bes tiştek nuha talke li pş tevgera Rojavay kurdistan heye ewe ku gel Kurd gelek ji rejma Bees kişandye em di zann hrsek mezin di dil gel kurd de li hember v rejma dktator heye. Hrs gelek caran başe ku mirov bikaribe w wek lazime bi kar bin l car caran hrs bn dikare zerar j bi xwere bine. roj div syasetmendarn bi tecrube n rojhilat kurdistan ten l miqatebin ku provaktorn rejma Bees v hrsa gencn kurd ku bi salan di dil wan de top bye provake nekin kurda nnin provakasyon ku tevgera Kurd beravt bikin, wek li bakur kurdistan.  Dib em baş bi zanibin wek gotinek  me ya pşya dibn a grng xwarina tirye ne kuştina neetore

Guhertinn li herema rojhilata naverast dibin  dikare gelek guhertinn mezin bi xwere bne. Dewletn ku bi 10 salan dijber hevin dikarin bibin hevpeymann hev nuha bi teybet ev dewletn Kurdistan pere kirine gelek aktv tevdigerin hadafa wan ya pş r li bergirtina Dewletek kurde. Ev dewletana gelek ji wan ku bi salan Kurd nkar kirin  nuha dixwazin  hinek tiştn bi k bidin Kurdan ku kurd dev ji dewletek kurd berdin.

Nuha pir rehet hevkar dikare di navbera Turk sralde b kirin ji xwe dema Tayp Erdogan di hilbijartinande bi ser ket sralya ew proz kir her weha w dem gemya marmara careke din hazirya jibo alkarya Xezaye bie filstn dikir l ji nuşkave birayra sekinandina gemya marmara hat dan. Her weha yek ji nakokya navbera Turk Sur ewe ku srye heta nuha j bajar Hatay di nav xerta xwede wek bajarek Sr ku ji al Turk disala 1939 hatye dagiririn nşan dide. Derv vya berya demek ku Bişar Esed gily Turk li cem xameney ( serok ruhan y ran) kirib li ser w di medya y de hate eşkere kirin ku ran Turk tehdt kiriye ku tev nava kar Sry mebe. Ji alk din ve dujmin Sr sral heta nuha j ne pir bi dile ku Hukme Bişar Esed b wergerandin, Isral dihesibne Beşar Esed ji wanre ne pir talkeye wek t zann ev dor 15 salaye fşekek ji al Sry de ne ye ser sral. Heger havkaryek di demn pşde di navbera ran ,Srye sral bibe dive mirov ecb nemne

Wek t zann Turky heta berya demek bi xweşbna tkilyn xwe yn bi crann xwere xwe serkeft di hesiband  l vaye gelek expert dihesibinin ku ev ne raste. Wek profesor unversta blge  Sol zel dihesibne ku nuha siyaseta turky ya derve li dawy sekinye Sol zel dibje nuha li herem derv Sdya Erebye dost Turk kes nne.

Li herem nuha gelek ghertinn mezin pir z dibin Kurd div ji van guhertinan re hazirbin. Tişt her grng ewe ku div Kurd ji br nekin guhertinn nuha dibin ne li gor geopolitk, li gor netewe mezheb (ethnoconfessional) dibin. Heger startrejya guhertinn li herem li gor  ethnoconfessional  be, favort berz v stratejya nuh Kurdistane

ekremonen@hotmail.com
 

  f شارك الخبر في صفحتك على فيسبوك

Ji bo belakirna di facebook   f

.

 


Hebij Şehdn serhildana 12 Avdara 2004 a
 
 

 

apkirin ji Hiqq Kurdistanabinxeteye 

 

جميع حقوق الطبع محفوظة لدى كردستانا بنخَتي

 Kurdistana Binxet

    كردستان سوريا  

 Kurdistan Syrien