.

K.B.X.07.03.11


Welatn ereban Projeya RN- Efrqay Bakur modelbna Tirkiyey!

brahm GULU
(ibrahimguclu21@gmail.com)

Di van mehn daw de li welatn ereban guhertinn bingeh diqewimin. Li Tunus li Misir, desthilatdarn siyas hatin guhertin, serokdewletn wan welatan dev ji karn xwe berdan. Serokdewlet Tunus di heman dem de ji welat xwe j reviya. Serokdewlet Misir encama konsessek li Misir ma. Li Lbyay j, şerek hndir, şer gel desthilatdariya dktatoriya Qeddaf dom dike. Li Yemen, Bahreyn, ran, Suriyey j xwepşandann gel dom dikin. Dr nn e ku li welatn din yn ereb j xwepşandan pk bn ji bona guhertina rejiman, daxwaz derkevin pş, rejim destilatdariyn siyas bn guhertin.

Wek t zann li welatn ereban rejim desthilatdariyn: Otorter, totalter, teokratk hebn/hene. Li Suriyey li Libyay dktatoriya yek şexs hene. Gelo li welatn erebanbyern pk tn şoreş in, yan j na; pişt guhertinn rejma, rejmn pk bn d demokrat bin, yan j na; ji van guhertinn radqal yn li welatn ereb re k serkş pşeng dike; Tirkiye dikare li welatn ereban ji rejimn n re bibe model, yan j na? Wek mijar tn minaqeşe kirin.

Gelo li welatn ereban i b i dibe k dike?
Pişt Şer Chan ya 2-emn, dinya b du beş, di nav xwe de wek qempa sosyalst kaptalst hat hnandin beş kirin. Qempa kaptalst di heman dem wek qampa demokrat, qampa sosyalst j wek qampa otorter hat bi nav kirin. Di navbeyna van herdu qampan de j, qampa syemn ya serbixwe heb. Hindstan j re serokat dikir.

L qempa kapıtalst raste rast ne qampeke demokratk b. Lewra qempa kaptalst ku j re Dewleta Yekgirt ya Amerkay (DYA-y) serokat dikir, bi dewletn otorter yn dinyay ereban re, bi dktatoriyn leşker re j, xwed pwend b. Qampa sosyalst girday tabat a xwe ya otorter, bi rejmn otorter dktatoriyn leşkerı re xwed pwend b.

Welatn ereban j, pişt Şer Chan ya 2-emn b du beş. Beşek bi qampa kaptalst bi taybet j bi DYA-y re, beşek wan j bi qampa soosyalıst re xwediy pwendiyn bn: Yemena Bakur, Suriye, Iraq demek Misir (dema rya pşvena ne kaptalst pejirandib), Suriy bi qampa sosyalst re xwediy pwendiyn b, dewletn din yn ereb j bi DYA-y re xwediy pwendiyan bn.

Pişt Şer Chan ya 2-emn, di navbeyana du ssteman de şer reqabeteke gelek dijwar pk hat. Di v qonaxey de şern teweyn bindest, tevgern civak, sinif deolojk bn sedem ku li dinyay guhertin pk bn, desthilatdariyn siyas ava bibin, neteweyn bindest dewletn xwe yn serbixwe ava bikin. Loma j, ew qonaxa wek qonaxa dema şer neteweyn rizgarxwaz yn neteweyn bindest, şoreşn karkern dinyay sosyalzm hat terf kirin. Rast j di w merheley de qampa sosyalst firhtir b, gelek netewe ji bin kontrola qampa kaptalst derketin ketin bin kontrola qampa sosyalst. Li hem welatan tevgern karker civak pkhatin/ava bn, ew tevgeran j ketin bin kontrola qampa sosyalst. V rewş heta sala 1989-an domand.

Di sala 1989-an de li dinyay pvajoyeke n ya guhertina demokratk dest p kir. Pş ev guhertina li Yektiya Sovyet qewim. Li Yektiya Sovyet encama siyaseta Gorbaov ya perestroka glasnost, hilweşandina Duwar Berln guhertin gelek mezin pk hatin. Li Yektiya Sovyet rejma otorter totalter hat guhertin. Rejimeke demokratk hat pejirandin. Li Yektiya Sovyet hem pvajoya demokratzebn hem j, ji bona neteweyn li Yektiya Sovyet dijn, pvajoya dewletn serbixwe dest p kir. Neteweyn ji dervey Rusan dewletn xwe ava kirin. Van guhertinan di demeke kurt de li hem welatn sosyalst yn di bin bandora Yektiya Sovyet de tesra xwe dan. Li welatn sosyalst rejmn otorter hatin guhertin. Li Macarstan, li Polonyay, li Bulgarstan, li Romanyay, li ekoslovakyay, Li Elmanya ya Rojhilat pvajoya avakirina rejimn demokratk dest p kir. ekoslovakya di heman dem de b du dewlet. Yugoslavya hem ber bi rejma demokratk hem j neteweyn li Yugoslavyay dijn, ku hejmarn wan yek mlyon 800 hezar in j, bn dewletn serbixwe.

Ev guhertinn pk hatin li tevay dinyay tesr kir. L nikar ku li dinyaya ereb li ran guhertineke radqal bike rejman biguhere. Loma j ji bona wan dewlet neteweyan j qonaxeke n dest p kir. Ev qonaxa j, di bin rberiya DYA-y dinya ya demokratk de demokratzekirina wan welatan b. DYA-y loma j di destpk de Projeya Rojhilata Navn ya Mezin (BOP) pişt re j Projeya Rojhilata Navn Efrqeya Bakur xist rojev. Encama van projeyan li Afganstan li Iraq mudaxeleya leşker hat kirin. Biryar ew b ku ew operasyonan mudaxeleyan li hem dewletn otorret totalter teokratk pk bn. L pişt demek bi taynbet j pişt ku Obama li DYA-y b serokdewlet ew projeya hat rawestandin.

Loma j guhertinn rejm dktatorn welatn ereban dereng bi awayek din pk hatin. Guhertina di destpk de li Tunus dest p kir encam da. Pişt re j li Misir dest p kir encam da, ev pvajoya Lbyay, li ran li welatn din j dom dike.

Guhertinn li welatn ereban dibin, şoreşn klask nn in. Şoreşn klask bir destn rxistinn veşart encama xebeteke drdirj, ji jor de pk hatin ber bi gel n. Li welatn ereban, guhertin ji bin de ji nav gel derketin bi hza gel pk hatin pk tn. Tu rxistinn ji van guhertinan şoreşan re serokat dikin, tune ne. Bi tevgera gel, li welatn ereban guhertinn rejman pk hatin. Wek t zann guhertin şoreşn li welatn ereban pk tn, di heman dem de wek şoreşa teknolojiy tn bi nav kirin.

Şoreş guhertina rejmn li welatn ereban, di areweya hjayiyn demokratk and yn dinyaya modern demokratk de dimeşine. Daxwazn miletn ereb j, demokras ye, dewlemend parve kirine, maf azadiyn mirov, azadiya fikr xwefadekirin ne. Ew armanc daxwazan j, hn ji arove dinyaya modern demokratk pştir nn in.

Loma j, bi awayek Projeya Rojhilata Navn Efrqaya Bakur pk t. L ev car bi mudaxeleyn leşker ne, bi tekonolojiya n, bi piştgiriya DYA-y welatn Yektiya Ewrupay, pk tn. Loma j DYA-y Yektiya Ewrupay li Tunus Misir ji gel re alkar kir, xwestin ku serokdewletn Tunus Misir, desthilatdar ji gel re bihle dev serokat berdin. Di encam de wusa j b. Li Libyay DYA-y raste rast lihelwest nşna da. Pişt re j bona Dıktator Lbyay Qeddaf ceza bike biryar girt. Bi hewildana DYA-y li Neteweya Yekby Yektiya Ewrupay biryara cezakirina Qeddaf hat girtin. Ji bona ku Qeddaf ji malbata w end kes, di heman de ji desthilatdariya w end kes, bona ji Libyay dernekin biryar hat girtin. Li ser mal pern wan ambargo hat dann.

DYA-y NATO di heman dem de ji bona mudaxeleyek leşker j xwe amade dike. Ew biryar helwesta j diyar dike ku Projeya Rojhilata Navn Efrqay Bakur dom dike. Nha j ew sstema pişt Şer Kuweyt li Iraq pk hat, li Libyay tetbq dibe: Li Başur Lbyay ji bona belafirn Lbyay qedexe hatiye dann.

Serokwezr Tirkiyey j, bi tund xurt li dij v pln derdikeve. Lewra di pşeroj de di pirsa Kurdistan de dr nn e ku ev plna b pşiya Tirkiyey j. Li cem v rastiy, di projan de ji bona Suriyey ran j ev projeya dr nn e ku were pşkş kirin. Ew j t watey ku rejmn otorter teokratk dktator d li wan welatan bn guhertin. H şik tune ye ku ew guhertinan r vedike ku neteweya kurd li Kurdistan desthilatdar be dewleta xwe ya serbixwe, an j dewleta xwe ya federe ava bike. Ev j Dewleta Tirk pir ditirsne. Loma j, di sala 2003-an de li hember rxandina rejima Baas derket nexwest ku Iraq bibe dewleteke federal.

Li welatn ereban gel, guhertinn rejmn otorter totalter dixwazin. Gel dixwaze ku ji dktatoran xelas bibin. Armanca geln ereb j ew e ku li welatn wan demokras b avakirin, desthilatdar bi riya demokratk bikeve dest gel, gel bi xwe berpirsiyarn xwe hilbijre. Ev pvajoya dom dike. Gelek aşkere ye ku ev pvajoya heta daw d dom bike.

Li welatn ereban pvajoya dest p kir, diyar kir ku hza gel, ji her hzek mezintir e. Dewlet leşkern dewletan j, nikarin li pş heza gel rawestin.

Dewleta Tirk nikare bibe model
Li Tirkiyey t minaqeşe kirin ku Tirkiyey ji rejimn n yn ereban re dikare bibe model. Ji bona ku dewleta tirk, ji welatn ereban re bibe model, div bi xwe demokrat xwediy modeleke navnetewey ya deomkrat be, ji maf azadiyn gelan mirovan rzgirt be, desthilatdariya hiquqa navnetewey bipejirne.

Dewleta Tirk, bi xwe otorter, kolonyalst, unter e. Dewleta milet tirk, deolojiya kemalst, din slam, mezheba sun, eltek ye; dijmin kurdan km neteweyan e. Dewletek demokrat nn e. Loma j nikare bibe endam Yektiya Ewrupay.

Di Dewleta Tirk de, Neteweya kurd ji hem mafn xwe yn desthilatdar, netewey, dar, siyas, nsan, abor, kolekltf b par e. Dewleta Tirk, Kurdistan j kiriye kolon.

Gelo dewleteke ne demokrat kolonyalst, dewleteke mafn neteweya kurd bi her away xesipkir mafn kollektf yn neteweya kurd nepejirne, d ji rejimn demokrat yn ereb re awa bibe model? Bersva v pirs gelek vekiriye ku Dewleta Tirk li welatn ereban j, nikare ji sstem rejimn n re bibe model.

Li aliy din rastiyek heye ku li Komara Tirkiyey rejima hey ji bona gel tirk rewa ye, neteweya tirk bi tevay nebe j bi awayek temsl dike; l ji bona neteweya kurd rejim rewa demokratk j nn e. Li Komara Tirkiyey Ji bona neteweya kurd, rejimek dktator heye. Loma j ew qewimandinn li welatn ereban d di pşerojan de bn qada Kurdistan j. L nha pirsgirk ew e ku li Kurdistan tevgera gel ne, tevgerek deolojk heye. Tevgern deolojk j, nikarin bi ser xwe rejiman hilweşnin. Li Misir xvann Musilman (Birayn Musilman) her iqas xurt bn di nav gel de temsla ji %60 j dikirin, l nedikarn rejim hilweşnin. Li Mİsir tevgera gel ev msyon fonksiyona an c.

*****

Ez di nivsa b de li ser byern Kurdistan helwesta Goran rawestim.


Amed, 01. 03. 2011

 

  f شارك الخبر في صفحتك على فيسبوك

Ji bo belakirna di facebook   f

.

 


Hebij Şehdn serhildana 12 Avdara 2004 a
 
 

 

apkirin ji Hiqq Kurdistanabinxeteye 

 

جميع حقوق الطبع محفوظة لدى كردستانا بنخَتي

 Kurdistana Binxet

    كردستان سوريا  

 Kurdistan Syrien