.

K.B.X.10.02.11
 

Roja Interneta b ziyan

Roja Interneta b ziyan

http://d.yimg.com/i/ng/ne/ynews/20110207/18/2847805787-safer-internet-day-fuenf-faustregeln-netz-surfen.jpg?x=309&y=232&q=75&wc=400&hc=300&xc=1&yc=1&sig=HQdZtjYdHL5uwZ9cfZqVBQ--#309,232

Safer Internet Day- 8. February

Cankurd, 09.02.2011

Roja 8 Şubat (Reşemeh) wek roja bikaranna b ziyan a Internet hatiye nasn. Di v roj de gelek zana pisporn ku di war paristina Internet de kar dikin bizavn xwe dikin, da r li vrs, kurmik li hespn Troyan bigirin, carek li paş xwe dinrin, ka wan i xebatn baş kirne w paşeroja Internet awa be. Nav hespn Troyan ji rok efsaneyn Girk hatiye. Wan bi hespek ji dar textan kir mirov xisti bn zik w, keleha bajr Troya, ku niha dikeve rojavay Trkiye, paş cengeka bi salan, standin. Ji ber ku hinek dikanin bo te wneyek, lnkek an nameyek bişnin, hema ew nameya xwe wek hesp Troyan bikartnin, da derbas bibin kompiytera te tde nra xwe bikin.

ro min arşva wneyan di kompiyter xwe de dida ser hev, ku ez w tir bikim. Li dawiya kar xwe min xwest ez hinek defterokn arşv ji kompiyter xwe bavjim op, bo min bersiv da ku ez niha nikanim wan datayan slbikim, ji ber ku ewana ji aliy kesek kompiyterek d ve tne beravkirin. Ew kes an ew kompiyter li ku ye, y k ye, ez nizanim. Ez binzor bm ku ant-vrsa xwe bixebitnim.

Li Yektiya Ewrpa kompiyterek ku ta niha ji aliy nenasan ve nehatiye beravkirin tune ye, eve j ziyaneke mezin digihne mijara Paristina taybetiyn kesan ku bingeheke serekn e ji bingehn mafn mirov. Bi rya kurmikn lktron hespn lktron yn Troyan kes saz frmn ku tew maf wan nne derbas bibin hinder kompiytera te, dikanin avd xwe tde bigernin dikanin kopiyek ji her tiştek, ku ewana dixwazin an ji wan re giring balkşe, birevnin, b ku tu kanib tiştek dij wan bik. Dibe ku bo mirovek ev ne xem e, l bo karxane bazarganiy eve ziyaneke gelek mezin e.  Di sala 2010 de 31% ji xudann Kompiyteran li Ewrpa, ku Internet bikar tnin, gil gazincn xwe ji ber hrişn nenasan li ser taybetiyn kesan kirin

Bguman gelek kesn kompiyter Internet bi kar tnin, dixwazin ku b ziyan di chana nternet kevin j derkevin, nivs berhemn taybet nekevin destn kesek d, ku maf w di dtin xwendina wan de tew tune ye. Li gor agahiyn saziya Insafe ku nav w kurtiya Safer Internet Day hatiye, li 27 welatn Ewrp van gil gazinc hene. Di war kirrn firotina lktron de j kesn nehez difna xwe dixnin nv veşartokn xelk yn bazar. Ev jiyana virtuell, ku bi taybet btir lawik keik di nv de ne, i bi rya lskan gengeşiyan i ji bo btir frbn nasn, ketiye bin dest hrişkarn nehez, ku hinek ji wan ji xwe re nra nezanan dikin, xelk dixapnin agahiyan li ser wan dicivnin.

Ji ber van tehl tirşiyan, div van (5) xaln giring bn beravkirin:

-         Interneta b ziyan bo zarokan:

Div zarok bi xwe nikanibe her tiştek di nternet de bibne ji xwe re daxne. Heger ew ne serkar Administrator kompiytera xwe be, ew nikane her tiştek daxne kompiyter xwe an ji nternet bikirre. Li gor agahiyn saziya BITKOM Hevbendiya Hightech btir ji %98 ji lawik keikan li Almaniya tev li Jiyana internet dibin. Carina lawik keik dikevine wan kokn nebaş n nternet di wir de ji aliy kesn ps ve tne xapandin. Gava Administrator ne ew bi xwe bin, ewana nikanin her deriyek ji xwe re vekin derbasbin.

 

-         Veşart bimne:

Wek me di gotara ber de j goti b, di jiyana xwe ya vrtull de xwe pir nede nasn, tu ky, nav te y rastn iye, tu li ku dimn, tu end sal y tu i kar dik. Bi taybet di facebook, Twitter, di kokn Paltalk Chatrooman de. Ji xwe re navin nersat pda bike kmtirn agah li ser xwe di wir de qelem bike. Tew veşartokn xwe yn kesan an malbat di wan de nebje nenivse. Bila kesaniya rastn a te ya malbata te veşart bimne.

 

-         Bernameyn ku j re Filter dibjin bi kar bne:

W pir hja be ku tu ji kompiyter xwe re hinek bernameyn wek Firewall (Dwar agir) bi kar bn, tu dij-Vrsek xort hja her end rojan carek bixebitn, da vrs hespn Troyan bn slkirin tu bi zk li wan haydar bib. Hinek ji bernameyan b pare di nternet de hene, hema ewana ne gelek baş in. Heger berhem nivsn te li ba te giranbiha ne, pwste tu wan bi ant-vrsek baş bipariz. Datayn xwe car bi car bixne ser slikan j, da li ba te herdem kopiyeke parist ji wan hebe.

-  Kirrn firotin (online-shopping):

Gava tu bi rya (e-bay) an hinek firoşxaneyn nternet yn d dikirr difiroş, baş dna xwe bide, tu bi k re dikev tkiliy tu bazara xwe bi k re dik. Ne dr e ku rojek pols li deriy te bide pirsin nexweş li ser hinek tiştn ku te firotine an kirrne bipirse. Bila tu avvekir b, bila kesek te nexapne. Di bazarn wilo de, wek di jiyana rojane rastn de, gelek xapankar herdem hene. Agahiyn ku ne pwstin bo kirrn firotina tiştek, tew nede kesek.

-         Agahdayn li ser malpern guman li ser wan heye:

Bo paristina xwe, malbata xwe zarok mirovn derdora xwe, heta ji te t, pwste tu polsn nternet li ser wan malperan haydar bik, ewn tu guman dik ku Naz ne, trrorst ne, an j bizava xwe dikin bo firotina hiştevizokan (Wek Heroin Giyay). Gava tu wilo dik tu karek baş ji mirovatiy re dik, ne karek ps. Agahdarkirina ji bo xra mirovatiy re tiştek ji rmetdar mraniya te km nake, hema avgirtin li ser wan malpern dij bi mirovatiy dikevine berdestiya nijadperestan an j ji bo Mafia hatne pdakirin, ciy wan ser sergoyan e, ne ku law ken me bi asan bikevine bin hikariyn wan.  

Bimnin di xra Xwed de.

  f شارك الخبر في صفحتك على فيسبوك

Ji bo belakirna di facebook   f

.

 


Hebij Şehdn serhildana 12 Avdara 2004 a
 
 

 

apkirin ji Hiqq Kurdistanabinxeteye 

 

جميع حقوق الطبع محفوظة لدى كردستانا بنخَتي

 Kurdistana Binxet

    كردستان سوريا  

 Kurdistan Syrien