.

 

 
 
K.B.X.25.09.08

Jı bo branna 24 - mn sala kobar 71 salıya lı dayıkbn

Yilmaz Gney
Mirov.. Hunermend .. Helwst

Nivsara Dr. Ibrahm Mehmd

Xeleka (1)

Li Daiykbna Gney

Di Şefeqek de ji Şefeqn buhara nerim pir bi xwinav ; li gundek dr chana serdem bi nav Yenc, nzk bajar (Adena) li başr dewleta Tirkiy, qjna zarokek sawa di malbateke kurd de, feqr belengaz hatL tev feqr etnahiya jiyana rojane j, dsan xweş şad kete dil mala d bav (Gul Hemd) de; b ramann pşek, nav Yilmaz (polat, tişt ku nay tewandin -I.M. ) l kirin, baweriya wan heb, ku w arensa w j weke a hem zarokn gundiyan b: Cotiyarek bi hz elenk b, da ku rojek ji rojan bar ser mil bav sivik bik jiyana malbat bi rve bib!! By, ku b bra her du belengazan li wateye (maneya) nav w j bikolin! Ma herdu perşanan, ji ku diwran br bikin, ku wan kurek (zarokek) aniya ser ry erd w rojek ji rojan bibe yek ji navdar chan?!! Yan j w nav milet xwe welat w li chan belav bik bib cih şanaziya w?? Yan j w dawiya jiyana w li Pars be w li goristana Mezinan were binax kirin ? Ma gelo bajarek bi v nav (Pars) li ser r erd heye???
L ew di pşeroj arensa nhatiy xwe de şaş derketin tişt, ku di xwenan de j ne li bra wan b, hate cihWan, bi rast mirovek mezin, leheng payebilind anbn dunay..
Ev zdebna wan, di 1 nsana 1937 an de rdab; ev roj, weke ku Yilmaz bi xwe gotiye, li gor nasname y b: Min j, weke hem zarokn gund, nasnama (Nifsa) xwe dereng wergirtib, ji ber w ez roja li dayikbna xwe, sed sed nizanim(1).
Yilmaz ji malbateke kurd de, a ku ji Swerek kober wan naveyan b b. Malbata w j, weke bi hezaran malbatn kurd d main, ji near ji ber sedemn abor, siyas zordestiya dewleta Tirkiy, welat xwe bi cih hiştibn; herwise weke ku li ser hem malbatn kurdan, li ser malbata Yilmaz j hatib ferzkirin ku siuadiya ( nav Malbat, Famliy -I.M. ) xwe biguherin nav Putn* li xwe bikin!
Rewşa jiyana malbata Putn weke a hem xelkn gund cotiyarn w b Wan jiyana xwe li jr dilovaniya (rehma) Axa (Feyodal) y kedxwar zilma w didomandin: ji berbanga sibeh tan şevtariya var cotiyar karkirin di nav erdan de, ji bo berjewendiya end kesan bi nanoziko!!
Bgoman jiyana Yilmaz pik j, ji a zarokn gund ne cudatir b: birbn, belengaz, hejar karkirin di nav erd baxan de Jiyana dijwar ji pi-kay de, bandoreke mezin li ser şwey brkirin nernn w n pşeroj hiştib. Di derheqa v yek de, Yilmaz wise nivisandiye: hj ew perşan, reben ş a ku min di zaroktiya xwe de dtibn, li bra minin. Baş t bra min me rojeke xweş şad di mala xwe de ne dtib Bav min - ji ber piktirn sedem tim li diya min dixist ew ji mal derdixist gelk caran em zarok j pre derdixistin. Li ber deriy mala me dareke ty du darn henjran hebn, pirr caran me tev dayika xwe tan sibeh li bin wan daran xew dikir; l car caran j daiyka min bi dest min biray min digirt em bi xwe re bi p - tev ku 27 km dr b j - dibirine mala mirovek xwe li Adana Ez qet (tucar) rewşa diya xwe giriy w bi dirjahiya r, jibr nakim! Bi taybet, ez nikarim wan sitrann kurd, yn dilşewat, nerim di eyn dem de j tij hrs tolvedan, yn ku diya min bi hsran re bi dengek nizim, di ber xwede digotin, jibr bikim (2)

Hn di pikatiya xwe de, Yilmaz rast jiyaneke t`al dijwar hat; l şert mercn w jiyana nexweş wise l kirin, ku hesta rikber nepejirandina şwey w jiyan li ba w ji zarokt ve, xwirt bib. Yilmaz dibje: Ez kur cotiyarek feqrim, mana w şwey jiyaneke taybet li ser min hatiye ferzkirin ; l ew jiyan şopeke kr li ser hişmendiya mirov dihlHeval min zarokt, nav w Silo b; ew j weke min kur cotiyarek feqr bZarokn Axa (feyodalan) em near dikirin, ku lstika hesp ereban ( hentr ) bi wan re bileyizin. Tiştek sirşt b, ku em (ez Silo) her dem (tim) dibne hesp ku bi ereb ve dihatine girdan me ew li pey xwe dikişandinCarek ji caran Silo nexweş ket ew birine merkez (bajr) ji bo derman kirin L mixabin pişt demeke kurt, laşek sar b jiyan li ser erebek, ku du gamşan ew dikişand, vegerandin gundJi w ax de min biriyara xwe da, ku d nema bibim hesp girdan di lstika zarokn axa de..!(3)

Bel, Yilmaz pik ew şwey jiyan, a ku bi sed salaye li ser wan hatib ferzkirin , b vn (rade) hemd xwe qebl ne dikir. Ew bi serhişk rikberiya xwe, b hişmend plan, nema b hesp girday di dest zarokn Feyodalan de; piştre, di dest zarokn burjwaz sermiyandaran de j! L cudah ew b, ku v car di qonaxeke din de ji jiyana xwe, bi zanebn vna xwe bi ekek n beramber wan rawestiya (em v yek piştre bi fireh şirove bikin -I.M.)!

Pwiste b gotin, ku guhertina w jiyana dijwar reva ( bazdana ) ji şwey jiyana cotiyariy ne qeblkirina zakonn ( irif adet ) civaka gundiyan, ne li gor taqet tiwann (imkann) Yilmaz pik bn; ew j, weke hemtemenn xwe near b, ku ralta jiyan qebk bik ji bin desthelata bav xwe, a dijwar dernekeve.

Bgoman, bav w dixwest, ku kur w bib cotiyarek bi hz eleng, her weha bikeve dibistan, da ku hn ( fr) hesab, firotina pemb, andina titn huner kirn firoştina w bib. L Yilmaz serhişk, tiştek din dixwest: Min w ax nizanb, b ez i dixwazim -Yilmaz digot l sed sed ne ew tişt, ku bav min ji min re dixwest(4).

Br ramann Yilmaz hem li ser yek xal bn, ew j ew b, ka gelo w awa bi i rk bikaribe xwendina xwe bibe ser; w soz bi xwe re da b, ku bi i nirx be j, gereke ew bixwn bighje astn zaniyariya bilind d bi destxistina zaniyar b armanca w a sereke!!

Ev yek bi hesan zelalbn, mirov di romana w de, a bi nav Stuxwar mirin * dibn; nexasime di kesayetiya Remziy pik de - qehreman roman - t xwiyan Kampr, bav Remz, cotiyarek feqr belengaze, l ew bi hem tiwana hebna xwe ve hewil dide, da ku, kur w here dibistan bixwn
Dema xwendina roman, mirov ( ku şarezay jiyana Gney ye) bi hesan wekheviya pvajoya jiyana qehreman w a Yilmaz dibne! Nivskar roman qehreman xwe; zarokek dilovan, diltenik, l di heman dem de j, serhişk riktnd nşan dide; ew tev pikahiya temen xwe j, bi hem away dixwaze di civakeke paşdemay de, azad serbixwe bij?! Ew Armanca xwe ji bo v yek, ten di berdewamiya xwendin de dibn; i dibe bila bibe, l gereke ew xwendina xwe bibe ser!!

Di rastiy de, dr chana xewin romanan, ev arens rast Yilmaz Putn hatib. Tev, bidrketina bav ji malbat, tev belengaz etnahiyn jiyana rojane, Yilmaz xwendina xwe berdewam kirHer s saln sereta yn navn li gund xwe xwend. Xwendin li dibistan karkirin di andiniy de, wise li Yilmaz kir, ku baweriya w bi xwe pşeroja xwe zdetir bib, loma j, ji bo qezenciya dibistana bilind ls ( Bakaloriyos ) ew b bajar Adan!

Jiyan li v bajar mezin y pşesaziy, ne hesan b; li wir tu kes, li kes xwed dernakeve! Yilmaz; v xort vnpolat, ji nişkave xwe li meydana jiyan a dijwar b dilovan (b rehim) de hember perşan feqrtiy, bi teniya dt: ji aliyek ve, divab d birayn xwe xwed bik berpirsiyariya malbat hild ser şan xwe, ji aliy din ve j, pwist b xwe xwed bik xwendina xwe bidom n?! are nemab, yan bazdan ji meydan, yan j tkoşan serkeftin ji bo jiyaneke asde serfiraz!

Bgoman Yilmaz (weke ku em di pş de j diyar bikin I.M.) ne mirov rev bazdan bW rya tkoşan girt; bi roj dixwend bi şevan j kar dikir! Ji bil w j Yilmaz z br bir, ku ji bo tgihştina jiyan bidestxistina serkeftinan t de, pwiste mirov w ji hem aliy ve nas bik zdetir xwe nzk milet ş derdn w bik, da ku bikaribe areseriyan j, ji wan re bibn!!
Yilmaz ji near gelek karn cor bi cor kirinYek ji ciyn kar w, şirketa And-Film a snem b. L ji ber hindikbna pereyn keda roj (7 Lre), w waz li w şirket an şirketa Kemal-Film, a ku roj (8 Lre) didan, kar kir!! Kar w gerandina filman nşandana wan li meydann bajar gundan b. Rola saln kar di şirketa Kemal-Film de (19521954) ji bo Yilmaz pirr giring bn; w ji nzk ve rewşa jiyana karker otiyaran, nexasime n kurdan naskir. Li ser daxwaza şirketa snem, divab Yilmaz li pirraniya bajar, bajarok gundn Kurdistana bakur biger; bi taybet li naveyn Alezz , Gaz-Entab , Diyar Bekir gelekd mainB goman, gera li wan naveyan, dan standina bi kurdan re naskirina rastiya jiyana wan ji nz ve, wise li Yilmaz kir, ku bi kurah li ser gelek pirsn ku w ax j re tar b bersiv bn, rawest!
Weke: Ma gelo ez j bi esl xwe ne kurdim? W ax, ji ber i bav min welat, rez zeviyn xwe bi cih hiştibn kober nav tirkan b b? gelo ji ber i, hewqas cudahiyn civak, abor kultur di rewşa jiyana van naveyan naveyn tirkan de hene?!!!

Di derheqa v yek de, Yilmaz di hevpeyvnek de, wise dibje: v paşiy, ez bi timam tgihştim, b ima bav min welat xwe bi cih hiştib kober Tirkiy b b Ez baş tgihştim, ku wan siyaseta pantrkzm di heq me de bi cih di ann, her weha em near dikirin, ku bi tirk bi axivin; ji bil w j, bi dar zor di dibistanan de em hndikirin, ku em hem tirkin(5).

Gera li nav wan naveyn jibrkir paşdemay de, her weha dan standina w bi kurdan re hiştin, ku Yilmaz ji nzk ve bi hewaseke mezin rabn rniştina kurdan felklora wan bi gişt nas bik; di heman dem de, ew b b şahidek zind li ser bindest, ş, reben gelek adetn kevin yn, ku dem di ser wan re derbas b b.

B mubalexe, ez dikarim bjim, ku ev tişt hem bne bingeh ji bo babetn nivsarn w re, nexasime yn destpk; her weha, piştre j bne bingeha hnera w a snem. Babetn rokn w, yn wan salan, ne bi tesaduf bn. Ew berhema dirustbna ramann taybet bn, li ba w; bi gotineke din, tov ralzma civak ser xwe di berhemn w de derdixist!
Yilmaz, tev aloziyn jiyanj, xwendina xwe a ls di sala 1955 an de kota kir, di heman sal de j xwe li zanngeha Anqera Kolja Yasa (huquq) qeyd kir,l jiber sedemn dirav (abor, mad) nikarb li wir bidomne careke din vegeriya bajar Adana dest bi kar kir; v car di şirketa Dar-Film a snem de. L w bi yekcar dev ji xwendin berneda: Pişt demeke kurt, w qesda Istanbol kir li zanngeh wb xwendevan beş Abor!
Di v dem de Yilmaz b b aşiq ltratr (edeb) nivsandin, bi taybet nivsandina rokan!! Herweha di qonaxa xwendin de, tev end hevaln xwe dest bi weşana du kovaran bi nav: Boran Durk * kiri b. Weşaana her du kovaran jiber sedemn abor pirr dirj ne kirib!!
Yilmaz bi germ dest bi nivsandina rokn ralst kir. Naveroka rokn w, ango babetn w cor bi cor bn. W hewil dida serphatiya jiyana xwe xelkn derdora xwe a rojana bn ser kaxezan belav bik! Li gor helsengandina (nirxandin, teqim) gelek rexnevanan, rokn w di w serdem de b bn neynika (mirka) civaka bindest hejaran!

Carek ji caran, rokeke w, pişt weşandin bala hzn ewlekar avd-rn siyas dikşn bi lez bez t qedexekirin nav nivskar w beloq dibe! Ev yek di sala 1957 an de b, ji w ax ve tan deqqeya daw ji jiyana xwe, ew hem xebatn w, yn edeb hner (Filmn snem) ketin bin avdraiya hzn ewlekariya netewey de; şer wan ji aliy hem hukumetn dewleta Tirkiy ve, b cawaziya nernn wan n siyas Idyoloj, hate kirin ?!!

Nav roka, ku hatib qedexekirin , a ku b b sedem binavkirina nivsevan w: Muadela bi s nehniyan b; ew roka kurt di kovara bi nav on u ssdeh -13- de hatib weşandin bi kurt; byern rok li ser jiyana jineke gnc (xort,ciwan) feqre, a ku ji near laş xwe difroşe dibe qorbana zilm zordariya dewlemend feyodalan Tawanbariya (cirma) jinik b goman di nerna desthelatdaran de ewe, ku w mran (cesaret) di xwe de dtiye hember zilm avsoriya feyodal b moral deng xwe hilda ye gotiye: w rojek dawiya te j b .. !! Desthelatdarn dewleta Tirkiy , ev hevoka mn (bombe) kir kirine biyanu (hincet) Yilmaz bi tomtbariya propaganda komnzim dane dadigeh!!

Di destpk de dadigeh (b ku Yilmaz li wir hazir be j) biryara 7 sal nv zindan, siza dane w!! L piştre, dadeweran (Hakiman) biryara hukm xwe siviktir kirin ann sal nvek zindan şeş heyva j sirgun
Bi v haw bi tometdariya propaganda komnzim , Yilmaz cara yekem di jiyana xwe de zindan , b ku - w ax bizanibe wateya (maneya) gotina komunzim j, i ye?? Di derheqa v yek de, li ser pirsa rojnamevanan, Yilmaz wise bersiv dab: Min du sal di zindan de derbas kirin, b ku ez wateya gotina komunzm , a ku ez ji bo w hatibn girtin bizanibiml v gotin pirr bala min kişand min lkola da ku bizanibim, ka gelo ev i ye, ku ez ji ber w ve hatime zindan kirin . Min di zindan de xebatn Marks, Lnn ngls xwendin Saln zindan sirguna min li bajar Qoniya y, ji min re bne dibstana jiyan(6).

Di ber rokan re j, Yilmaz snariyo yn cor bi cor ji bo filmn snem dinivsandin. Bgman eşkiraye ku, hatina Yilmaz nav chana snem bi tesaduf b, w ji bo ziktr peydakirina end qirşan di şirketn snem de kar kirib, l tev w j, hezkirina w ji edeb, huner nivsandin re bi gişt, nexasime pişt serketin di nivsandina snariyo yan de, hişt ku ew bi ced br li snem wek huner bik

Di sala 1958 an de, dsan bi tesaduf, Yilmaz derhner snem navdar Atif Yilmaz * nas kir. Pwiste b gotin, ku rola Atif Y. piştgiriya w ji bo pşeroja Yilmaz berdewamiya w di hunra snem de, pirr giring b. Yilmaz, tu car bandor qenciya w derhner jibr nedikir, berdewam nirxek giran di day!

Di yek ji hevpeyvnn xwey daw de, Yilmaz wise pesin w kirib:
kesaytiya her pş a ku şopa xwey kr di jiyana min a huner de hiştib, a ku r ya helbijartina pşeya snem ji min re xweş kirib, derhner Atif Yilmaz b W şans firsenda lstika di filman de pşkş min kir bi saya ser w min ev pşe ( lstikvan snem, akter ) bi deh salan berdewam kir(7)

Di dawiya saln 50 de ji sedsala buhir, zrekiya Yilmaz elengiya w di nivsandina snariyo yn serket de, eşikra b. Ji bil w j, pehlewaniya w bi serfiraz di lstika flman de, nexasima yn destpk , wek: Zarokn v welat

Xezala sip du Mrxas Musim titn d maiyn, bala temaşevanan pşevann snem bi gişt kişand!
Gereke b gotin, ku Yilmaz snariyo dinivsandin di filman de j dilst, di dema, ku ew bazday b hukumet (jiber hukm dadgeh, a ku me li jor bas kirib- I.M.) bi şev roj l digeriya, da ku sizay xwe bibe ser. L Yilmaz ew biryara (hukm) zalim naheq ne dipejirand xwe z bi z ne dida dest wan

Pişt ar salan ji xweveşartin rev, hzn ewlekar polsan ew girtin sala 1961 zindan kirin; ji w ax ve zindan b kozika (ciy) w!!

Bi zindankirina Yilmaz Putn, hukumet hzn hevalbendn w, bi hvbn ku w ew bi v yek ji chana snem bi dr bikev w temaşevann w j, yn ku yekser j hezkiribn, w jibr bikin! L btirs ez dikarim bjim, ku desthelatdar hevalbendn wan di hviyn xwe de şaş derketin; hezkirina xelk ji w hunera nivsandin lstka w re, bi gelek ji hv daxwazn dujminan mezintirb?!

Jiber kesayetiya (şexsiyeta) Yilmaz, weke ku li jor hate ronkirin, zindan j re bb dibistana jiyan sdmend ji bo bihzkirina şexsiyeta xwe a siyas huner! Di zindan de nivsandina rokan snaroy yn filman berdewam kir, yek li pey a din şandine weşanxaneyan, bi hviya ku bne apkirin belavkirin . L xwediy apxaneyn bazirgan ditirsiyan wan biweşnin; ne ten ji ber ku Y. Putn zindaniy siyas b, bel her wise j, ji ber ku nivsandinn w ralta jiyan nşan didan li ser bingeha byern rast dihatin avakirin neynika jiyana w serdem bn! Loma j nav Yilmaz bi ralzma n (New Realizm) ve hate girdan bi saya xebatn xwe b nuner w xet (N.R.) ne ten li Tirkiy bel her weha li timamiya Rojhelata Navn j.
Ji bil w j, pwiste b gotin, ku nivsandinn Y. Putn tirseke mezin dixistin dil hinavn nn dewlemend (Feyodal, Burjwaz bazirgann kedxwar) algirn wan di desthelatdariya siyas de! Loma j hem nivsandinn bi nav w, dihatin sanzure (binav) kirin r li ber weşana wan dihatine girtin?!
Ji ber w ji ber hin sedemn din, ew near b, ku nav nehn (weke ku li her dever chan belave - I.M.) bi kar bn. W nav Gney (wateya w bi tirk yan başr) ji xwe re helbijart Bi dtina min, helbijartina v nav bi zanebn b; ew encama ş derdkişana şexs b, di heman dem de j quhildan sngberz b; ji ber nav w bi gişt: Yilmaz Gney ( Başuriy ku nay nizimkirin , yan j: Başuriy ji polat.. I.M.) wateyn kr dr nşan didin?!!

Bi rast j, ji w ax ve Yilmaz bi nav xwe y n li hevhat, hate naskirin di dev hiş milyonan (dost dujmin) de hat B pesindan (mubalexe), Nav xwediy xwe (weke ku w li pş b diyarkirin -I.M.) bne strka her geş, bilind bi dirjahiya salan, di esman Tirkiya reş tar de

Bi zindankirina Y.Gney, qonaxeke aloz giring ji qonaxn dirustkirina şexsiyeta w a huner siyas ve, bi daw hat; da ku qonaxeke n, kr giringtir di brbirina rastiya jiyan de plankirina xebatn pşeroj bi hişmend, dest p bike
   Dumahk maye!

-------------------------------------------
Jder tbn:

(1) - A.Yaln . Dosiya Yilmaz Gney. Istanbul Temuz 1977 . (bi ziman tirk).
* Ferzkirna navn tirk li ser hem malbat, bajar gundan tan roja ro j li Tirkiy berdewame; ev yekeke ji mtodn siyaseta tirkkirina welat netewd, ku di bin dest tirkan de mane!!
(2) Pirtuka Hucra min (oda zindan-I.M.). Yilmaz Gney, apa 4, rpel (R) 40-41 (bi ziman tirk).
(3) Kovara Al-Nehic, hejmar 8, sal, 1985, R. 218 (bi ziman ereb).
(4) Kovara Berbang, hejmar 7, sala duhem, 1983, Stokholm (bi ziman kurd).
* V Ramana w, sala 1972 an xelata Orhan Kemal wergirt; ew mestrn xelata edeb ye li Tirkiy!
(5) Drok pirsgirkn ndem yn sinema Tirkiy. A. Huseynof, Mosko 1978, R. 113 ( bi ziman rs ).
* Mixabin, tev ku ez li wan herdu kovaran geriyam j, l min nikarb bi dest bixim, da ku lkolnan li ser wan bikim!
(6) - Drok pirsgirkn ndem yn sinema Tirkiy. (weke jdera bihr).
* Ew bi xwe j, bi esil xwe ve kurde, l li kurdtiya xwe bi xwed dernakev?!
(7) Kovara Jiyana Snema y. Hejmar: 23/24. Sal: 19841985, R. 113 (bi ziman ereb).

 

.

 

 

 

apkirin ji Hiqq Kurdistanabinxeteye 

 

جميع حقوق الطبع محفوظة لدى كردستانا بنخَتي

 Kurdistana Binxet

    كردستان سوريا  

 Kurdistan Syrien