.

K.B.X.03.12.12


Paytexta jibrkir: Waşşukann ango Serkan
Marvin Khabouri

Serkaniya dlta ya Xabr, ku roj bye mijara medyaya navnetew mna qurbaniya hrişn ekdarn biyaniyn girdayn FSA bin swana deleta tirk, ji mj ve xwed cihek cograf, siyas aboriy taybet e. Rola siyas şaristaniya mezin ya v herm di drok de j pir navdar e. Nimneyek ji berhemn mrat and y v zemn raperna kultra kevirna n ya Helef e, ku li hezarsala şeşan ber mlad geşbb şaxhn xwe geyandib piraniya aliyn Kurdistan Sr ta bi jrna Mezopotamya. Ew rapern ango anda neolt li ser Gir Helef (Tell Halaf) hatib aferandin, ku roj li Kurdistana rojava heldikeve, ten s klometer rojavay bajar Serkan y Binxet ye.
Gir Helef, ku d ra di hezarsala duwema ber mlad de yek ji navendn and desthelatiya kurdistaniya kevnar ya xrrit (hrr) yn Mtann dinimand, bajar kevnar binav Gozan j li ser hatib avakirin. Lbel Helef ne berhema ten ya mrat zemna Serkaniy ye; Hn nzktir bajr, ten yek klometer başr w, gir Fexr (Tell Fakhariyah) berz dibe, ku droknas arkeoloj navdar Max Freiherr von Oppenheim di saln 1911 ta 1927an di bin kaviln w de li paytexta Mtann ya jibrkir ldikola. Lkolnn Gir Fexriy di sala 1940 de ji hla arkeoloj amerk McEwan hatin vejiyandin, ku li wir kaviln bajar antk serdema roman hatin vedtin. Di serdema qeyser roman Theodosius I de bajar binav xwe y aram Res-`Eyna herwusa y roman Theodosiopolis di belgeyan de dihat neqşkirin.

Bi lkolner Anton Moortgat ra keşfin n yn Fexriy diyar bn, ku berhemin tir ji kultra Nz (bajarek kevnar e li derdora Kirkk) ya xrrit derxistin hol. Mixabin ji ber sedemin cda ev lkoln di dema n de hatin sistkirin, ku nema tu agahiyn giring yn n hnan hol, bitaybet pişt ku rber lkonnan ye dewleta Sr `Ebdil Mesh Beghdo sedemin abor kirin behaneya bidawkirina lgerna arkeoloj.
Hemyn lkolnern arkeoloj yn ku li v nivs hatin zikr kirin, texmna peywendiyeka xurt bi paytexta imperatoriya Mtann ya bi nav Waşşukann dikirin. Navbera sedsala 15an ya 12an ber mlad Waşşukann geşbub mna navenda sereke ya desthelat şaristaniya xrrit ya mtann li Kurdistana kevnar, ku di w dem de paytexta mezintirn bihztirn memleketa Asyaya nzk b.
Diyare ku piraniya belgeyn ku paytexta kurdistaniya kevnar Waşşukann li derdora Serkaniya njen biwardikin arkeoloj cograf ne, herwusa lngwist ne. Ji hla etmoloj ve Waşşukann navandineka ji şaxa mtanniya ziman xrrit e, ku ji du peyvan pkt: waşş ku t bi wateya peyva kurd ya n xweş ango geş, kann ango kan bi kurmanciya njen. Serkaniya ku li derdora w li Waşşukann t gern bi gelekbn xweşbna kaniyn xwe geşbna xak xwezaya xwe ta v dem navdar e, lew ra peyva kan hn di navandinn bi zimannn cran j bo bajr t bikarann; Bo nimne Res-`Eyna bi aram Ceylan-Pinar bi tirk, ku `Eyna ya aram Pinar ya tirk hevwateyn Kan ne.
Nebedbna bajr belku ji ber ku qada w carcaran ji hla hzn dijmin ve hatib talan wrankirin, ber hem ji hla artşa asr di sedsala 12an ya ber mlad de. Ji ber giringiya stratec bajar dibe meydana cengn navbera imperatoriya roman ya sasan, ku ten di sedsala şeşan de ducaran t wran kirin ji hla artşa sasan. Navbera sedsaln 10an ta 12an Serkaniy dibe qurbaniya heman byeran, ku bzant pişt wan selb carcaran hriş bajar dikin. Bajar aramiy dibne bihatina hukma eyybiyn ku pişt zengiyan dweleta xwe avakirin. Li sedsala 14an Timr-Leng hriş dike Serkaniy, di ya 16an de bajar dikeve bin hukm Osmaniyan. Pişt cenga chan ya yekem ev bajar t beşkirin, ku aliy bakur y ana bi nav Ceylanpinar bi Tirk ve t girdan.

Ji ber heman sedemn cograf, stratej, siyas abor bajr roj dsa dibe amanca hrişn wran talann hzn dijminn Kurdistan. Mebesta van hrişan ji mj ve ewisandin tunekirina and nasnameya herm bo sankirina bindestxistina derfetn w. Bi v haway bajar di dehsaln daw de rbiry siyaseta nijadparza rejma Sriy mab, ku bi taybet li wir gelheya kurd dihat penaberkirin malbatn ereb dihatin bicihkirin. Bajar ku roj dibe qurbaniy hrişn hezarnefern ekdarn biyan, ku bi piştgriya dewleta tirk baramiy, tirs, xwnrijiy wran belavdikin, xelekeka n ye di zencra droka berjewendiyn kolonyalist dij nasname anda v zemna dil kurdistan. Hzn dagrker bi her şwey dixazin zengniya abor cograf-stratejiya v herm txin bin dest xwe.
Ev erdnigariya ku raperna anda neolt ya kevirna n an dinyay, herdem dewlemende bi kan, em, baran, ava binerd, zad, gund mezrayn xwe. Giringiya cograf-stratejiya Serkaniy hn di hezarsala duwem ya ber mlad naskir b, ku dever li ser newala navbera iyay Trabdn li bakr iyay Abdulezz li başr heldikeft. Yan bajar mna derbendek b ser şahrya ku Rojhelat Mezopotamya bi Deryaya Sip Rojava girdida. Ev şahr giringiya xwe bi dem ra wenda nake, lew ne tesaduf e ku xeta trna Berln-Bexda mecbr b li wir derbas bibe. Ji xeta tevgera azadxwaza gel kurdistan ra j Serkaniyye ciheke, ku mecbr b derbaskirin, unku kldeka giringe li dil rojavay Kurdistan navbera rojava bakr Kurdistan.
 

  f شارك الخبر في صفحتك على فيسبوك

Ji bo belakirna di facebook   f

.

 


Hebij Şehdn serhildana 12 Avdara 2004 a
 
 

 

apkirin ji Hiqq Kurdistanabinxeteye 

 

جميع حقوق الطبع محفوظة لدى كردستانا بنخَتي

 Kurdistana Binxet

    كردستان سوريا  

 Kurdistan Syrien